Stowarzyszenie Pamięci i Świadectwa Arthura Bliss Lane

Szczęśliwego Nowego Roku!
2026-01-01

1939. zmarł: Roman Dmowski
2026-01-02 | Drozdowo, Drozdowo, podlaskie, 18-421, Polska
Roman Stanisław Dmowski (ur. 9 sierpnia 1864 w Kamionku, zm. 2 stycznia 1939 w Drozdowie) – polski polityk, mąż stanu, publicysta polityczny, minister spraw zagranicznych, poseł na Sejm Ustawodawczy II Rzeczypospolitej, poseł II i III Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego. Współzałożyciel Narodowej Demokracji (endecji, ruchu narodowego), główny ideolog polskiego nacjonalizmu. Polski działacz niepodległościowy, postulujący w pierwszym etapie zjednoczenie wszystkich ziem polskich i uzyskanie autonomii w ramach Imperium Rosyjskiego, a później odzyskanie niepodległości w oparciu o sojusz z Rosją i ententą, zaś w opozycji do państw centralnych (w szczególności Niemiec). Związany z ruchem neoslawistycznym. Pod koniec I Wojny Światowej stał na czele Komitetu Narodowego Polski, który był uznany przez państwa Ententy za namiastkę rządu polskiego na emigracji i przedstawicielstwo interesów Polski. Delegat Polski na konferencję paryską w 1919 i sygnatariusz traktatu pokojowego w Wersalu. Zagorzały przeciwnik polityczny Józefa Piłsudskiego i jego projektu tworzenia państwa federacyjnego – wizji wielowyznaniowej i wielonarodowościowej Polski, twórca inkorporacyjnej koncepcji państwa narodowego, zakładającej polonizację ludności niepolskiej. Jeden z ojców niepodległej Polski.

2017. zmarł: gen. Janusz Brochwicz-Lewiński ps. Gryf
2026-01-05
5 stycznia 2017 zmarł gen. Janusz Brochwicz-Lewiński ps. Gryf. Był żołnierzem Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej. W czasie Powstania Warszawskiego walczył w batalionie „Parasol”. Był dowódcą legendarnej grupy szturmowej, która broniła Pałacyku Michla na Woli, który stanowił pierwszą linię obrony polskich oddziałów w pierwszych dniach powstania warszawskiego na Woli. Wkraczające 4 sierpnia 1944 r. formacje SS musiały pokonać stacjonujące tam grupy powstańcze, ponieważ obszar ów stanowił ważny łącznik pomiędzy wschodnią i zachodnią częścią lewobrzeżnej Warszawy. Powstańcy czterokrotnie odparli atak, jednak piąte natarcie – 6 sierpnia, wsparte przez niemieckie czołgi, zmusiło Polaków do odwrotu. 24 kwietnia 2008 r. prezydent Lech Kaczyński mianował „Gryfa” na stopień generała brygady. W latach 2009-2014 Brochwicz-Lewiński zasiadał w Kapitule Orderu Wojennego Virtuti Militari. W 2014 był członkiem Komitetu Honorowego Fundacji „Łączka”. Został także honorowym obywatelem miasta stołecznego Warszawy.

Źródło: Wikipedia, PAP, TVP INFO

1919. Bitwa o Ławicę
2026-01-06 | Ławica pod Poznaniem, Polska
Bitwa o Ławicę – bitwa rozegrana w dniu 6 stycznia 1919 podczas Powstania Wielkopolskiego o wieś Ławica pod Poznaniem (obecnie w granicach Poznania), gdzie zlokalizowane było niemieckie lotnisko wojskowe. W wyniku bitwy w ręce Polaków trafił sprzęt wartości 200 milionów marek niemieckich, będący największym łupem wojennym w dziejach polskiego oręża.

1949. Zamordowany Jan Rodowicz
2026-01-07
Jan Rodowicz ps. „Anoda” (ur. 7 marca 1923 w Warszawie, zm. 7 stycznia 1949 tamże) – porucznik Armii Krajowej, podharcmistrz, członek Grup Szturmowych Szarych Szeregów, żołnierz Kedywu, powstaniec warszawski, uczestnik podziemia antykomunistycznego w ramach Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. Kawaler Orderu Virtuti Militari.
Był synem Kazimierza Rodowicza, inżyniera i profesora Politechniki Warszawskiej, i Zofii z domu Bortnowskiej, siostry gen. Władysława Bortnowskiego. Uczęszczał do prywatnej Szkoły Powszechnej Towarzystwa Ziemi Mazowieckiej, gdzie został członkiem 21 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. gen. Ignacego Prądzyńskiego. W latach 1935–1939 uczył się w Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego, w którym wiosną 1939 zdał tzw. małą maturę. W tym czasie kontynuował działalność harcerską w szeregach 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego, słynnej „Pomarańczarni”, w której poznał wielu późniejszych legendarnych członków Szarych Szeregów, m.in. Tadeusza Zawadzkiego, Aleksego Dawidowskiego i Jana Bytnara. W harcerstwie uzyskał stopień podharcmistrza.
Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę i niemieckiej okupacji Warszawy, w październiku 1939 został członkiem Szarych Szeregów. Brał udział w wielu akcjach małego sabotażu w ramach organizacji Wawer. Jednocześnie uczył się na tajnych kompletach w gimnazjum Batorego. W 1941 uzyskał maturę[2]. Podjął pracę w warsztacie elektrotechnicznym inż. Tadeusza Czarneckiego, a następnie w Zakładach Radiowych Philipsa. W 1941 roku, po ukończeniu kursu budowy maszyn i elektrotechniki, zaczął naukę w Państwowej Szkole Elektrotechnicznej II stopnia, którą ukończył w roku 1943. W tym czasie prowadził dalej działalność podziemną. Od lipca do grudnia 1942 r. uczestniczył w II turnusie Zastępczego Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty ZWZ-AK „Agricola”, po którym uzyskał stopień plutonowego podchorążego. Ukończył też kursy wyszkolenia bojowego i wielkiej dywersji. W listopadzie 1942 r. został zastępcą dowódcy 2. drużyny, Feliksa Pendelskiego ps. „Felek”, w Hufcu Centrum Grup Szturmowych Szarych Szeregów. Brał udział w wielu akcjach bojowych:
-26 marca 1943 r. akcja o kryptonimie „Meksyk II” (akcja pod Arsenałem) – odbicie z rąk Gestapo Jana Bytnara ps. „Rudy” i uwolnienie wszystkich więźniów przewożonych wraz z nim z siedziby Gestapo w alei J. Ch. Szucha 25 na Pawiak; „Anoda” dowodził sekcją „Butelki”, a w czasie odwrotu uratował Aleksego Dawidowskiego, zaatakowanego przez cywilnego Niemca. Za udział w tej akcji otrzymał w maju 1943 r. Krzyż Walecznych[3].
-w nocy z 20 na 21 maja 1943 r. akcja o kryptonimie „Celestynów” – opanowanie wagonu przewożącego 49 więźniów z obozu koncentracyjnego na Majdanku do obozu koncentracyjnego Auschwitz; -27 maja 1943 r. o kryptonimie „Sól” – zajęcie magazynów fabryki chemicznej na Pradze w celu zdobycia chloranu potasu potrzebnego do produkcji materiałów wybuchowych; „Anoda” dowodził sekcją ubezpieczenia;20 sierpnia 1943 r. akcja o kryptonimie „Taśma” – „Anoda” był członkiem grupy „Atak I”, atakującej posterunek Grenzschutzu w Sieczychach.
W okresie czerwiec-lipiec 1943 r. Jan Rodowicz uczestniczył w przygotowaniach do akcji uwolnienia więźniów pod Jaktorowem. We wrześniu tego roku, po reorganizacji Grup Szturmowych i utworzeniu Batalionu „Zośka”, objął funkcję zastępcy dowódcy 3. plutonu, Konrada Okolskiego ps. „Kuba”, 1. kompanii „Felek”, którą dowodził Sławomir Bittner ps. „Maciek”. W listopadzie awansował do stopnia sierżanta podchorążego i został p.o. dowódcy plutonu „Ryszard” 2. kompanii „Rudy”. Ze swoim plutonem brał udział we wszystkich jego akcjach bojowych:
10 września 1943 r. – przygotowanie akcji uwolnienia więźniów pod Milanówkiem,w nocy z 23 na 24 września 1943 r. – wykolejenie i ostrzelanie wojskowego pociągu urlopowego pod Pogorzelą na linii kolejowej Warszawa – Dęblin,26 września 1943 r. – atak na posterunek żandarmerii niemieckiej, policji granatowej i „streifę” na szosie powsińskiej oraz koszary lotników (Akcja Wilanów),w nocy z 5 na 6 czerwca 1944 r. – wysadzenie przepustu kolejowego pod Rogóżnem koło Przeworska na linii kolejowej Rzeszów-Przeworsk,w nocy z 22 na 23 czerwca 1944 r. – ostrzelanie i obrzucenie granatami samochodów niemieckich na szosie Warszawa-Góra Kalwaria.
Jednocześnie od maja do lipca 1944 r. przebywał wraz ze swoim plutonem w lasach Puszczy Białej w rejonie Wyszkowa prowadząc intensywne szkolenie wojskowe. Pod koniec lipca powrócił do Warszawy.Udział w powstaniu warszawskim
Podczas powstania walczył początkowo na Woli jako zastępca dowódcy 3. plutonu „Felek” 2. kompanii „Rudy” Batalionu „Zośka”, który wchodził w skład zgrupowania Kedywu KG AK ppłk Jana Mazurkiewicza ps. „Radosław”. 2 sierpnia wraz z drużynami 2. i 4. plutonu „Felek” uczestniczył w zajęciu budynku szkoły powszechnej przy ul. Spokojnej 13 w sąsiedztwie cmentarza Powązkowskiego. Odznaczył się szczególnie 8 sierpnia w walkach o cmentarze, podczas przeciwnatarcia plutonu „Felek”, poprowadzonego z cmentarza ewangelickiego w kierunku ul. Młynarskiej i Sołtyka. Pluton w walce wręcz wyparł Niemców z cmentarza, zajmując część ul. Sołtyka i Młynarskiej oraz zdobywając przy tym znaczne ilości broni i zadając duże straty nieprzyjacielowi. 9 sierpnia został ciężko ranny w lewe płuco podczas natarcia na gmach szkoły przy ul. Spokojnej 13. Przewieziono go do Szpitala Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej 12 na Starym Mieście, a następnie do szpitala batalionowego przy ul. Miodowej 23 – Długiej 21. 11 sierpnia za odznaczenie się w walkach na terenie działań Grupy „Północ” otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari V klasy. W tym czasie awansował też do stopnia porucznika. 31 sierpnia podczas ewakuacji Starówki przeszedł kanałami z grupą rannych żołnierzy Batalionu „Zośka” do Śródmieścia-Północ. Do 8 września leczył się w szpitalu przy ul. Hożej 36, skąd dołączył do swojego oddziału walczącego na Górnym Czerniakowie. 15 września na ostatniej reducie obrony oddziałów „Brody 53” został ponownie ranny w lewe ramię i łopatkę z potrzaskaniem kości. Następnego dnia, w drodze do szpitala, znowu został trafiony odłamkami w lewą rękę. W nocy z 17 na 18 września ewakuowali go nieprzytomnego pontonem przez Wisłę na Pragę żołnierze 3. Pułku Piechoty z 1 Armii WP gen. Zygmunta Berlinga.Okres powojenny
Po długim leczeniu w szpitalu w Otwocku, przyjechał na początku 1945 r. do rodziny w Milanówku. Tam nawiązał kontakt z dawnymi kolegami z Batalionu „Zośka”, którzy przeżyli powstanie warszawskie, m.in. z Henrykiem Kozłowskim ps. „Kmita”, byłego p.o. dowódcy 1. kompanii „Maciek”. Dzięki niemu został dowódcą oddziału dyspozycyjnego szefa Obszaru Centralnego Delegatury Sił Zbrojnych płk Jana Mazurkiewicza „Radosława”. Prowadził akcje propagandowe skierowane przeciwko rządom komunistycznym, rozpoznawał urzędy bezpieczeństwa publicznego, więzienia, ochraniał odprawy dowództwa DSZ.
W sierpniu 1945 po rozwiązaniu DSZ i swojego oddziału ukrył część broni. Przeniósł się do Warszawy, gdzie jego rodzina otrzymała mieszkanie. Zajął się, wraz z byłymi żołnierzami Batalionu „Zośka”, ekshumacjami i pogrzebami na cmentarzu Powązkowskim poległych towarzyszy broni, tworzył też kwatery powstańcze. 19 września wskutek apelu płk. J. Mazurkiewicza ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną b. AK Okręgu Centralnego. Krótko pracował w kancelarii Komisji Likwidacyjnej. Wykorzystał ten czas do sporządzenia przy pomocy kolegów z Batalionu „Zośka” list ewidencji poległych i zaginionych żołnierzy Batalionu. Był też inicjatorem utworzenia „Archiwum Baonu Zośka”. Zachęcał i nakłaniał kolegów do poszukania i zabezpieczenia materiałów historycznych dotyczących oddziału oraz pisania wspomnień. Na jesieni 1945 podjął studia na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej, po czym w 1947 przeniósł się na 2. rok Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.
24 grudnia 1948 został aresztowany przez funkcjonariuszy MBP, których zwierzchnikiem był ppłk Wiktor Herer, naczelnik Wydziału IV w Departamencie V Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Podczas brutalnego śledztwa w siedzibie MBP przy ul. Koszykowej zmarł 7 stycznia 1949 r. Według prokuratury i UB przyczyną jego śmierci był skok samobójczy z okna IV piętra budynku. Być może został jednak z niego wyrzucony, lub został zamordowany w innych okolicznościach. 12 stycznia 1949 r. jego ciało zostało w tajemnicy przewiezione do zakładu pogrzebowego, a następnie anonimowo pogrzebane na cmentarzu Powązkowskim. Rodzinę o jego śmierci powiadomiono dopiero 1 marca. 16 marca powiadomiona przez grabarza o miejscu pochówku rodzina przeprowadziła ekshumację i trumnę umieszczono w rodzinnym grobie na Starych Powązkach (kwatera 228 rząd 1 grób 12)
Grób symboliczny znajduje się także w Kwaterze „na Łączce” Cmentarza Wojskowego w Warszawie.

1945. Zajęcie lewobrzeżnej Warszawy przez Armię Czerwoną
2026-01-17 | Warszawa
17 stycznia 1945 roku lewobrzeżna część Warszawy została zajęta (a nie wyzwolona) przez Armię Czerwoną i podporządkowaną jej 1 Armię Wojska Polskiego. Niemcy wycofali się z Warszawy nie stawiając wielkiego oporu w obawie przed okrążeniem. Wycofali się z hektarów zgliszcz, wyludnionych i zaminowanych ruin.
W samym mieście pomiędzy masowymi grobami powstańców i cywilów koczowało około 1000 zagłodzonych „robinsonów”. Byli to ludzie, którzy po upadku Powstania Warszawskiego nie wypełnili niemieckiego rozkazu i nie wyszli z miasta. Wśród nich byli również Żydzi, którzy nie mogli opuścić miasta. Woleli koczować w ruinach niż oddać się w niemieckie ręce, co prowadziło wprost do śmierci. To byli ostatni mieszkańcy lewobrzeżnej Warszawy i realnie tylko ich oswobodziła (nie mylić z „wyzwoliła„, gdyż to związane jest z odzyskaniem niepodległości) Armia Czerwona spod niemieckiej okupacji.
Na gruncie formalnoprawnym z pewnością nie doszło do wyzwolenia stolicy Polski, ale do zmiany okupanta i za razem warunków okupacji na lewym brzegu Wisły.
Prawobrzeżna Warszawa była w rękach Sowietów od 15 września 1944 roku.

1945. Rozwiązano "Szare Szeregi"
2026-01-17
17 stycznia 1945 roku rozwiązano „Szare Szeregi” – młodzieżową organizację konspiracyjną skupiającą ponad 15 000 Harcerzy i Harcerek.
Polska młodzież brała udział we wszystkich formach walki z okupantem niemieckim a później sowiecko/UB-eckim do końca lat 50. XX wieku.

1943 - Powstanie Kierownictwa Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej
2026-01-22
Gen. Stefan Rowecki „Grot” wydał rozkaz o utworzeniu Kedywu AK.

więcej na: https://pl.wikipedia.org/wiki/Kedyw_(wojsko)

1943- Oddział Gwardii Ludowej morduje polskich żołnierzy podziemia narodowego
2026-01-22
W nocy z 22 na 23 stycznia 1943 r., składający się w większości z Żydów oddział Gwardii Ludowej, dowodzony przez Izraela Ajzenmana ps. „Lew”, dokonał mordu na mieszkańcach Drzewicy – działaczach i żołnierzach podziemia narodowego. Zaskoczonych podczas snu zamordowano z zimną krwią.

Izrael Ajzenman, Julian Ajzenman, Julek Ajsenman, ps. „Julek”, „Chytry”, „Lew”, od 1946 Julian Kaniewski (ur. 20 czerwca 1913 (20 maja 1914) w Radomiu, zm. 19 grudnia 1965 w Lublinie) – działacz komunistyczny, oficer GL, AL i UB.

więcej na:https://pl.wikipedia.org/wiki/Izrael_Ajzenman

1863. Powstanie styczniowe
2026-01-22
Polskie powstanie narodowe przeciwko Imperium Rosyjskiemu, ogłoszone Manifestem 22 stycznia wydanym w Warszawie przez Tymczasowy Rząd Narodowy.
Wybuchło 22 stycznia 1863 w Królestwie Polskim i 1 lutego 1863 na Litwie, trwało do jesieni 1864, zasięgiem objęło ziemie zaboru rosyjskiego, tj. Królestwo Polskie i ziemie zabrane.

1793. II Rozbiór Polski
2026-01-23
Rosja i Prusy dokonały II rozbioru Polski.
Austria tym razem nie wzięła w rozbiorze udziału, zadowalając się perspektywą objęcia w posiadanie Bawarii.

więcej na: https://pl.wikipedia.org/wiki/II_rozbi%C3%B3r_Polski

1588. Bitwa pod Byczyną
2026-01-24 | Byczyna, opolskie, Polska
Bitwa pod Byczyną została stoczona w dniu 24 stycznia 1588 pomiędzy wojskami pretendenta do tronu polskiego po śmierci Stefana Batorego, arcyksięcia austriackiego Maksymiliana III Habsburga, a armią Rzeczypospolitej dowodzoną przez hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego, stronnika Zygmunta III Wazy (elekcja 1587).
Wojska arcyksięcia w nocy 24 stycznia zajęły pozycję na wschód od Byczyny na trakcie królewskim wiodącym do Polski. Dokładne ustawienie armii polskiej nie jest znane. Wiadomo natomiast, że część armii prawej flanki po przeprawieniu się przez groblę, obeszła z boku lewe skrzydło wojsk Maksymiliana. Manewr ten na pewno umożliwiła silna mgła, która utrzymywała się jeszcze w godzinach rannych.
Obie armie stały przez kilka godzin naprzeciwko siebie. Po opadnięciu mgły, kiedy arcyksiążę zobaczył, że wojska polskie zachodzą go z boku, co groziło odcięciem odwrotu do Byczyny – wydał rozkaz do ataku. Bitwa trwała bardzo krótko, była bardzo krwawa i zamieniła się w rzeź uciekających żołnierzy. O sukcesie armii polskiej w części zadecydowała panika wśród Węgrów, którzy źle zrozumieli wydane rozkazy i jako pierwsi zaczęli uchodzić z pola walki. To spowodowało odwrót pozostałych oddziałów.
Arcyksiążę schronił się w Byczynie, którą z marszu wojska polskie zaczęły oblegać. Do ostrzału miasta wykorzystano działa pozostawione przez armię Maksymiliana. Wojsko szykowało się do szturmu miasta, jednak arcyksiążę kazał wywiesić białą flagę i rozpoczął pertraktacje o warunkach poddania się. Na mocy traktatu bytomsko-będzińskiego podpisanego 9 marca 1589 Maksymilian odzyskał wolność i w lipcu tego samego roku opuścił Polskę.
Dokładne miejsce, w którym stoczono bitwę nie jest znane do dzisiaj. Prawdopodobnie jest to rejon wzgórza 218 w pobliżu wsi Roszkowice, które okoliczni mieszkańcy dzisiaj nazywają wzgórzem śmierci. Nie znamy też dokładnie wielkości obu armii walczących stron. W źródłach podane są różne liczby od 3 do 6 tysięcy żołnierzy każda. Po bitwie na polecenie Jana Zamoyskiego, wydane burmistrzowi Byczyny, mieszkańcy miasta pochowali w jednej wspólnej mogile zabitych obu stron. Do dziś nie wiadomo ilu ich pochowano. Przekazy wspominają, że od 3 do 5 tysięcy.

Jan Matejko „Jan Zamojski pod Byczyną”Jan Matejko „Jan Zamojski pod Byczyną”Jan Zamoyski bierze do niewoli arcyksięcia MaksymilianaJan Zamoyski bierze do niewoli arcyksięcia MaksymilianaHetman Jan Zamoyski na koniu - Jan StykaHetman Jan Zamoyski na koniu - Jan StykaJan Zamoyski odwiedza Jana Kochanowskiego w Czarnolesie - Karol Miller (1877)Jan Zamoyski odwiedza Jana Kochanowskiego w Czarnolesie - Karol Miller (1877)Jan ZamoyskiHetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski (portret nieznanego autorstwa)

Czytaj więcej: https://histmag.org/Bitwa-pod-Ochmatowem-30-stycznia-1644-9010

Źródła: naszahistoria.pl, Wikipedia

1919. Zajęcie Śląska Cieszyńskiego przez wojska czechosłowackie
2026-01-26 | Śląsk Cieszyński, Poland
26 stycznia 1919 roku wojska czechosłowackie zajęły Śląsk Cieszyński, rozpoczynając tym aktem polsko-czechosłowacki konflikt zbrojny o granicę. Były ofiary śmiertelne. Do niewoli dostało się ponad tysiąc Polaków biorących udział w walkach.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu
2026-01-27
Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu (ang. International Day of Commemoration in Memory of the Victims of the Holocaust) – święto uchwalone 1 listopada 2005 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w celu uczczenia pamięci ofiar pochodzenia żydowskiego, pomordowanych w czasie II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy. W ten sposób Zgromadzenie odrzuciło nieuznawanie Holocaustu jako wydarzenia historycznego.
Datę obchodów wyznaczono na 27 stycznia – rocznicę wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau w 1945 roku przez Armię Czerwoną (100 Lwowską Dywizję Piechoty, którą dowodził generał major Fiodor Krasawin).

1945. Wyzwolenie niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz
2026-01-27 | Oświęcim, Oświęcim, małopolskie, Polska
17 stycznia 1945 odbył się w KL Auschwitz ostatni apel generalny 67 012 więźniarek i więźniów. Bezpośrednio po nim na rozkaz wyższego dowódcy SS i policji we Wrocławiu, Obergruppenfuehrera SS Schmausera, rozpoczęto ostateczną ewakuację więźniów. Rozpoczęły się marsze śmierci do obozów w głębi Rzeszy. Główny marsz odbywał się na trasie Oświęcim – Wodzisław Śląski (63 km). 22 stycznia transport dotarł do stacji kolejowej Loslau (niemiecka nazwa Wodzisławia Śląskiego), gdzie załadowano więźniów do otwartych węglowych wagonów kolejowych i w warunkach mrozu na zewnątrz i ścisku wewnątrz skierowano dalej. Trasa transportów kolejowych z Wodzisławia prowadziła m.in. przez Ostrawę w kierunku Austrii i Niemiec.
W obozie zostało ponad 9 tysięcy więźniów, w tym około 500 dzieci – wszyscy mieli zostać zgładzeni. Od 18 do 27 stycznia masowo palono obozowe akta, 20 stycznia wysadzono krematoria II i III, a 26 stycznia – krematorium V. 23 stycznia podpalono tak zwaną Kanadę II, czyli kompleks magazynów z mieniem zagrabionym ofiarom. Jako pierwsi do obozu dotarli w dniu 27 stycznia żołnierze z 454 Pułku Strzelecki z 100 Lwowskiej Dywizji Strzeleckiej z 60 Armii 1 Frontu Ukraińskiego. W obozach Auschwitz, Birkenau, Monowitz i podobozach doczekało wyzwolenia łącznie około 7,5 tysiąca więźniów. Część byłych więźniów tuż po wyzwoleniu odeszła do swych domów. Pozostali zostali umieszczeni w prowizorycznych szpitalach, zorganizowanych na terenie obozu. Część chorych przeniesiono do szpitali w Krakowie. Mimo intensywnej opieki część więźniów zmarła, najwięcej w lutym i marcu. Łącznie w całym okresie funkcjonowania szpitali zmarło około 600 osób.

Auschwitz – brama główna

1606. Bitwa nad Udyczem
2026-01-28
Bitwa nad Udyczem – rozegrała się 28 stycznia 1606 roku pomiędzy wojskami polskimi dowodzonymi przez hetmana Żółkiewskiego, a Tatarami nogajskimi pod wodzą Kantymira Murzy. Zagon Kantymira został rozbity 25 stycznia w pobliżu Niemirowa, a jego kosz w trzy dni potem nad dopływem Bohu – Udyczem.
W roku 1606 najazdy tatarskie rozpoczęły się już w styczniu. Hetman polny koronny Stanisław Żółkiewski w trzech uniwersałach z 12, 14 i 17 stycznia ostrzegał o gotowości wojsk wroga do najazdu „w bardzo krótkim czasie”, a strażnik koronny Jan Zamojski pisał w meldunkach z 14 stycznia i 8 lutego o postoju ordyńców między Oczakowem i Widowem. 4 lutego w liście do szlachty zebranej na sejmiku proszowskim, pisanym z Niemirowa, hetman Żółkiewski poinformował o odparciu dwóch ataków: 23 stycznia sołtana Buhara w kierunku na Korsuń oraz 25 stycznia Kantymira na Niemirów i Winnicę.
Hetman wyruszył 24 stycznia z Bracławia na czele 1100 wojska. O przeciwniku wiedział tylko, że Kantymir ruszył z pól białogrodzkich z ponad 10 tys. wojowników i przekroczył Boh w okolicy Witołdowego Mostu. Pod Niemirowem wojsko polskie zobaczyło Tatarów, ale mgła uniemożliwiła pościg. Hetman wysłał 400-osobowy podjazd pod dowództwem Mleczka i Chroślińskiego, który milę od Niemirowa (mila polska = ok. 7 km) rozbił oddział tatarski, znosząc go prawie zupełnie i uwalniając jasyr. Od jeńców nie mógł się Żółkiewski dowiedzieć, gdzie stał kosz, ale dowiedział się, że dowódcą jest Kantymir i towarzyszy mu siedmiu murzów. Nie czekając na posiłki postanowił zbliżyć się do nogajskiego kosza. Najpierw skierował się do Ilińców nad Sobem, koło których znajdował się tatarski obóz. Ponieważ Tatarzy zabrali sporo bydła, owiec i słabych koni, więc poruszali się wolno. Hetman nie zdecydował się na zaatakowanie wielotysięcznego czambułu tymi szczupłymi siłami, które posiadał. Przemieszczał się równolegle do kosza po przeciwnej stronie Sobu. W taki sposób doszedł do Kalnika, gdzie przeszedł rzekę i połączył się z wojskami prywatnymi i pospolitym ruszeniem pod wodzą wojewody ruskiego Stanisława Golskiego, strażnika koronnego Jana Zamojskiego, wojewody bracławskiego Janusza Zbaraskiego oraz książąt Ostrogskich. Łącznie Polacy mieli niemal 10 tys. żołnierzy[1][2][3][4].
Wojska polskie lasem wyprzedziły kosz i nad Udyczem wyszły na szlak naprzeciwko Tatarów. Najpierw uderzyło polskie prawe skrzydło, na które składały się: w pierwszym rzędzie husaria starosty bracławskiego Kalinowskiego i oddziały Ostrogskich, w drugim rzędzie wojsko księcia Różyńskiego, a w trzecim hufiec księcia Zbaraskiego. Na lewym skrzydle stali: w pierwszym rzędzie żołnierze starosty chmielnickiego Strusia, w drugim – starosty kamienieckiego Jana Potockiego, a w trzeciej hufiec Kozaków. Pospolite ruszenie szlachty bracławskiej zajmowało środek, w którym znajdował się również tabor. Po związaniu Tatarów walką przez prawe skrzydło, lewe polskie skrzydło wykonało manewr oskrzydlający. Ordyńcy widząc, że wojska Strusia wyszły na ich tyły, usiłowali pozorować ucieczkę, ale nie zdołali przejść do przeciwnatarcia i ucieczka pozorowana przerodziła się w ucieczkę prawdziwą. Pościg trwał półtorej godziny. Zginęło pięciu murzów i wielu zwykłych wojowników. Poza jasyrem i zrabowanymi zwierzętami zdobyto ponad 2000 bachmatów.

Źródło: Wikipedia

1606. Bitwa pod Kalnikiem
2026-01-28 | Kalnik, Ukraina
Bitwa pod Kalnikiem (28 stycznia 1606) – W czasie wojen z Tatarami orda dobrudzka i białogrodzka pod wodzą Kantymira wpadła na Podole i Ukrainę. Hetman wielki koronny Stanisław Żółkiewski stanął z 10-tysięcznym wojskiem, złożonym z chorągwi kwarcianych i prywatnych, niedaleko Kalnika nad rzeką Udycz. Celem hetmana było zorganizowanie zasadzki na powracających z wyprawy, obciążonych łupem Tatarów. Wojska zostały zamaskowane tak dobrze, że przednia straż tatarska nie zdołała ich wykryć. Kiedy główne siły tatarskie, ok. 5 tys. ludzi, pojawiły się pod Kalnikiem, hetman związał je walką od czoła, a następnie rzucił do walki ukryty odwód.
Tatarzy zostali rozbici i poszli w rozsypkę. Pościg trwał kilka mil i doprowadził do całkowitego rozgromienia ordy. Tatarzy stracili kilkuset ludzi, a także wszystkie łupy i jasyr.

Źródła: Wikipedia, „Bitwy polskie. Leksykon” (Wydawnictwo Znak 1999)

1919. Bitwa pod Skoczowem
2026-01-29
29 stycznia 1919 roku pod Skoczowem doszło do największej bitwy podczas wojny polsko-czechosłowackiej. Polakom udało się powstrzymać wrogą ofensywę na drodze do Bielska.

1644. Bitwa pod Ochmatowem
2026-01-30 | Ochmatów
Bitwa pod Ochmatowem – starcie w dniu 30 stycznia 1644 r., w którym hetman Stanisław Koniecpolski wraz z księciem Jeremim Wiśniowieckim pokonali siły tatarskie Tuhaj-beja.
Po otrzymaniu wiadomości o szykowanej przez chana Mehmeda IV Gireja wyprawie na Rzeczpospolitą, hetman Koniecpolski dokonał przemieszczenia swych wojsk (ok. 19 tys. żołnierzy kwarcianych, Kozaków i pocztów prywatnych, 24 działa) w taki sposób, by zabezpieczyć wszystkie możliwe trasy przemarszu armii tatarskiej. Wojska rozstawiono w dwóch rzutach. W pierwszym znalazły się chorągwie lekkiej jazdy, patrolujące granicę państwa. Chorągwie Stanisława Krzeczowskiego pilnowały obszaru od Zaporoża do rzeki Ingulec, chorągwie Zabuskiego strzegły terenów na Niżu (rejon Dniepru za porohami), natomiast chorągwie Ołdakowskiego miały pieczę nad rejonem koło rzeki Tiligul pod Oczakowem. Drugi rzut rozmieszczony był na stałych szlakach tatarskich, około 100 km za pierwszym rzutem i podzielony na trzy dywizje. Pierwsza, dowodzona przez samego hetmana Stanisław Koniecpolski, stanęła w Barze i Winnicy. Druga, pod komendą strażnika koronnego Jana Odrzywolskiego, stanęła w Buzówce, natomiast trzecia pod dowództwem księcia Jeremiego Wiśniowieckiego na Zadnieprzu.
Kiedy Koniecpolski otrzymał wiadomość, że Tuhaj-bej idzie tzw. szlakiem kuczmańskim (albo pobliskim szlakiem czarnym), ściągnął dywizje ku sobie. Dywizja Wiśniowieckiego stanęła w Korsuniu (czyli ok. 80 km od dywizji Odrzywolskiego), natomiast dywizja hetmańska zajęła pozycje w Stawiszczach. Gdy okazało się, że armia tatarska zmierza w kierunku Ochmatowa, dowództwo polskie tam postanowiło skoncentrować swe siły. Po połączeniu z dywizją Odrzywolskiego hetman zajął pozycje dogodne do walki obronnej w okrążeniu. Wojska uszykowano w czterech rzutach. W pierwszym znalazła się straż przednia Odrzywolskiego, w drugim – większość jazdy w dwóch liniach, w trzecim – tabory z piechotą, a w czwartym chorągwie kozackie i dragońskie. Poza strażą przednią Odrzywolskiego całość sił utworzyła czworobok. Tuhaj-bej, który miał ze sobą podobno 20 tysięcy Tatarów, założył na południowym wschodzie od Ochmatowa kosz osłaniany przez stawy i rzeczkę Hirśkyj Tikycz.
Ponieważ Koniecpolski nie odważył się zaatakować nieprzyjaciela przed nadejściem dywizji Wiśniowieckiego, pierwsi rozpoczęli bitwę Tatarzy. Dla ochrony grobli Tuhaj-bej przeprawił przez rzeczkę Hirśkyj Tikycz 6 tys. jazdy – została ona jednak przepędzona przez Odrzywolskiego. Następnie hetman zdobył groblę. W tym czasie nadciągnął Wiśniowiecki i zajął pozycje na polskim lewym skrzydle. Chcąc odciąć Tatarom drogi odwrotu, Wiśniowiecki ruszył na nich z szarżą po lodzie. Tatarzy widząc zamieszanie, jakie zapanowało w polskiej jeździe na skutek zatłoczenia na grobli, postanowili to wykorzystać i wycofać się. Ich odwrót osłaniać miała ariergarda w sile 4 tysięcy ordyńców. Została ona jednak szybko rozbita dzięki uderzeniu husarii, po czym wszystkie siły polskie ruszyły w pościg za uciekającym wrogiem.
W Kiszczeniach zatrzymano ciężką jazdę, a dalszy pościg prowadziła już tylko jazda lekka w sile 5 tys. żołnierzy. Zgrupowaniem pościgowym dowodził komisarz wojska zaporoskiego Mikołaj Zaćwilichowski, który dopadł uciekającą armię Tuhaj-beja podczas przeprawy przez rzekę Siniuchę i częściowo ją rozbił.

Maksymilian Gierymski, Potyczka z Tatarami (1867 r.)Maksymilian Gierymski, Potyczka z Tatarami (1867 r.)Hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski (portret nieznanego autorstwa)Hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski (portret nieznanego autorstwa)

Źródła:

Mała encyklopedia wojskowa, tom 2. Warszawa: Wyd. MON, 1967
Leszek Podhorodecki: Stanisław Koniecpolski ok. 1592–1646. Warszawa: Wyd. MON, 1978

1944. Zamach na Franza Kutscherę
2026-02-01 | Warszawa
Rocznica zamachu na Franza Kutscherę zwanego katem Warszawy, dowódcę SS i policji dystryktu warszawskiego, dokonanego w Alejach Ujazdowskich w Warszawie przez żołnierzy oddziału specjalnego Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej.
Pierwszą, nieudaną próbę przeprowadzenia akcji podjęto 28 stycznia 1944 r. Oddział „Lota”, rozstawiony na stanowiskach w Alejach Ujazdowskich, nie doczekał się jednak przejazdu Kutschery.
Następną akcję zaplanowano na 1 lutego 1944 r. rano. Uczestniczyło w niej 12 osób: 1. Bronisław Pietraszewicz „Lot” – dowódca akcji, 2. Stanisław Huskowski „Ali”, 3. Zdzisław Poradzki „Kruszynka”, 4. Michał Issajewicz „Miś”, 5. Marian Senger „Cichy”, 6. Henryk Humięcki „Olbrzym”, 7. Zbigniew Gęsicki „Juno”, 8. Bronisław Hellwig „Bruno”, 9. Kazimierz Sott „Sokół”, 10. Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”, 11. Elżbieta Dziębowska „Dewajtis”, 12. Anna Szarzyńska-Rewska „Hanka”.
W wyniku akcji na Kutscherę śmierć poniosło czterech jej uczestników. Gęsicki „Juno” i Sott „Sokół”, otoczeni przez Niemców na Moście Kierbedzia, w czasie odprowadzania samochodu do garażu, skoczyli do Wisły, ginąc w jej nurtach. Ciężko ranni Pietraszewicz „Lot” i Senger „Cichy” zmarli kilka dni po zamachu.
Straty niemieckie wyniosły 5 zabitych i 9 rannych.
Niemcy w odwecie za zabicie Kutschery nałożyli na Warszawę 100 mln zł kontrybucji, a dzień po zamachu, 2 lutego 1944 roku w Alejach Ujazdowskich 21, w pobliżu miejsca przeprowadzenia akcji, rozstrzelali 100 zakładników. Była to jedna z ostatnich publicznych egzekucji przed wybuchem Powstania Warszawskiego.
Zobacz także:
https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/polskie-panstwo-podziem/75237,Franz-Kutschera.htmlhttps://dzieje.pl/aktualnosci/rocznica-zamachu-na-kutscherehttps://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/komunikaty/158659,78-rocznica-zamachu-na-Kutschere.html

1593. Bitwa pod Piątkiem
2026-02-02 | Piątek koło Cudnowa
Bitwa pod Piątkiem (2 lutego 1593 r.) – W czasie buntu Kozaków na Ukrainie pod wodzą atamana Krzysztofa Kosińskiego jego oddziały stanęły pod Piątkiem w pobliżu Cudnowa. Przeciw zbuntowanym Kozakom wyruszył wojewoda kijowski ks. Konstanty Ostrogski na czele wojsk prywatnych i pospolitego ruszenia szlachty województw kijowskiego, wołyńskiego i bracławskiego. Początkowo w starciu górę wzięli Kozacy, jednak silne uderzenie jazdy, prowadzone przez samego ks. Ostrogskiego, złamało ich szyki i zmusiło do ucieczki.
W rzezi, która nastąpiła po rozbiciu wojsk kozackich, zginęło ok. 2–3 tys. ludzi. W ręce zwycięzców dostało się 26 armat, chorągwie oraz broń i amunicja. Straty szlachty były bardzo niewielkie. Ataman Kosiński zbiegł.

książę Konstanty Ostrogski

2020. HAŃBA: Depesza Prezydenta RP, A. Dudy do Przewodniczącego ChRL, Xi Jinpinga
2026-02-03 | Warszawa
Źródło:
https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wypowiedzi-prezydenta-rp/inne/art,1291,depesza-do-przewodniczacego-chinskiej-republiki-ludowej.html

1863. Bitwa pod Węgrowem
2026-02-03
Bitwa stoczona 3 lutego 1863 roku pod Węgrowem w czasie powstania styczniowego.
Bitwa pod Węgrowem
Po ataku w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 powstańcom udało się opanować Węgrów i oczyścić go z posterunków wojsk rosyjskich. Polscy dowódcy Władysław Jabłonowski ps. „Genueńczyk” i Jan Matliński ps. „Sokół” założyli w pobliżu miasta obóz wojskowy, w którym zebrało się 3500 powstańców. Zaalarmowany garnizon rosyjski w Siedlcach, postanowił odbić Węgrów. W tym celu wysłano oddział pułkownika Georgija Papaafanasopuło w sile 1000 ludzi z kilkoma armatami. Miasto zostało otoczone kordonem i stanowiło łatwy cel ostrzału (na kościele wywieszono biało-czerwoną flagę). Jedynie śmiały manewr zaczepny wojsk polskich mógł uratować powstańców. W tym celu grupa ok. 1000 kosynierów, dowodzonych przez Władysława Jabłonowskiego, przeprowadziła atak na rosyjskie armaty. Straty polskie wyniosły 150 ludzi, jednak Rosjanie zmuszeni byli odstąpić, co pozwoliło pozostałym oddziałom powstańczym bezpiecznie ewakuować się z miasta. Wiadomość o niespodziewanym zwycięstwie Polaków szybko obiegła europejską opinię publiczną. Dlatego bitwa węgrowska została szeroko upamiętniona w kulturze polskiej, jak i za granicą.

13 marca 1863 r. francuski poeta August Barbier napisał wiersz Atak pod Węgrowem, gdzie porównał atak polskich kosynierów na rosyjskie armaty do heroicznych walk starożytnych Spartan i nazwał tę bitwę Polskimi Termopilami
Polski poeta Cyprian Kamil Norwid w wierszu Vanitas przyrównał nierówną walkę kosynierów do bitwy pod Termopilami:

Grek ma więcej świetnych w dziejach kart
Niż łez… w mogile –
U Polaka tyle Węgrów wart,
Tyle!… co Termopile…

W 1904 r. poetka Maria Konopnicka napisała wiersz Bój pod Węgrowem.
Na pamiątkowym kamieniu na miejscu bitwy widnieją słowa:
Na prochach waszych, z pól polskich kamienia, wznoszą przez pamięć wdzięczne pokolenia.

2019. zmarł: Jan Olszewski
2026-02-07 | Warszawa
7 lutego 2019 roku, mając 88 lat, zmarł Jan Olszewski, były premier (w latach 1991-1992), obrońca opozycjonistów w procesach politycznych w okresie PRL.

1951. Stracony: Zygmunt Szendzielarz ps. "Łupaszko"
2026-02-08
Urodzony 12 III 1910 r. w Stryju (woj. stanisławowskie). Po szkole podchorążych w Różanie i szkole podchorążych kawalerii w Grudziądzu. Przydzielony do 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie. W wojnie obronnej 1939 r. walczył w Wileńskiej Brygadzie Kawalerii.
Pod koniec kwietnia 1947 roku udał się Łupaszko na Śląsk, gdzie schronił się w młynie nieopodal wsi Królowa (obecnie Królowe). Dowództwo polowe nad 6 Brygadą przekazał ppor. Władysławowi Łukasiukowi ps. „Młot”, sobie pozostawił natomiast ogólną komendę. W połowie maja przybył do niego ppłk Antoni Olechnowicz z rozkazem rozwiązania 6 Brygady. „Łupaszko” nie podjął jednak żadnych konkretnych działań. Wobec zagrożenia aresztowaniem wkrótce przeniósł się do Zakopanego. Przez cały czas utrzymywał przez łączników kontakt z 6 Brygadą. Przekazywał „Młotowi” ogólne wytyczne dotyczące dalszej działalności bojowej oraz informował o sytuacji w kraju i rozkazach płynących z komendy Okręgu Wileńskiego AK.
W czerwcu 1948 roku UB rozpracowało i rozbiło Okręg Wileński AK. W rezultacie 30 czerwca 1948 roku w Osielcu pod Jordanowem Szendzielarz został aresztowany. Według relacji kapitana Edmunda Banasikowskiego UB wpadło na trop Szendzielarza, gdy podczas penetracji mieszkania Wandy Minkiewicz przechwyciło kartkę pocztową adresowaną z Poronina. Obława była ściśle utajniona, UB pozornie szukało niezidentyfikowanego góralskiego rozbójnika. Gdy niczego niepodejrzewający Szendzielarz wyszedł przed swoją chatę, został natychmiast otoczony przez funkcjonariuszy bezpieki i aresztowany.
Natychmiast po aresztowaniu, „Łupaszko” został przewieziony do Warszawy i osadzony w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej. Przebywał tam 2,5 roku, do 8 lutego 1951 roku, był torturowany. 23 października 1950 roku rozpoczął się proces byłych członków Okręgu Wileńskiego AK, w którym oskarżonymi byli:
ppłk Antoni Olechnowicz
kpt. Henryk Borowski ps. „Trzmiel”
mjr Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszko”
ppor. Lucjan Minkiewicz ps. „Wiktor”
Lidia Lwow ps. „Lala”
Wanda Minkiewicz ps. „Danka”.
Szendzielarz nie zaprzeczał swojemu udziałowi w podziemiu antykomunistycznym ani nie poprosił o łaskę. Wszyscy, oprócz kobiet, zostali skazani 2 listopada 1950 r. przez sędziego Mieczysława Widaja na wielokrotną karę śmierci. Szendzielarz osiemnastokrotnie.
Wyrok wykonano 8 lutego 1951 roku w więzieniu na Mokotowie. Ciało zostało pochowane w tajemnicy w nieznanym przez lata miejscu.
Spośród jego podkomendnych śmierć ponieśli:
ppor. Zdzisław Badocha ps. „Żelazny” – poległ w Czerninie koło Sztumu 28 czerwca 1946 roku
ppor. Henryk Wieliczko ps. „Lufa” – zamordowany na zamku w Lublinie 14 marca 1949 roku
sanitariuszka Danuta Siedzikówna ps. „Inka” – zamordowana w Gdańsku 28 sierpnia 1946 roku
ppor. Feliks Selmanowicz ps. „Zagończyk” – zamordowany w Gdańsku 28 sierpnia 1946 roku
kpr. Henryk Wojczyński ps. „Mercedes” – zmarł na skutek ran 30 października 1946 roku w Jełguniu

1932. Przyznanie patentu na "Pistolet samoczynny"
2026-02-08
Vis – polski pistolet samopowtarzalny wz.35, konstrukcji Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego oraz Feliksa Modzelewskiego. Pierwotna nazwa pistoletu WiS, utworzona od pierwszych liter nazwisk konstruktorów, została na żądanie Departamentu Uzbrojenia zmieniona na Vis (łac. – siła). Według niektórych źródeł (m.in. czasopisma Guns & Ammo), pistolet ten jest jednym z najlepszych pistoletów wojskowych, jakie kiedykolwiek zostały wyprodukowane.

więcej na: https://pl.wikipedia.org/wiki/Pistolet_Vis_wz._35

1943. Początek rzezi wołyńskiej (mord UPA we wsi Parośla I)
2026-02-09 | Parośla, Parośla I, Ukraina
9 lutego 1943 roku we wsi Parośla I oddział UPA dowodony przez Hryhorija Perehijniaka dokonał mordu na 173 Polakach.
Zbrodnia ta jest uważana za początek rzezi wołyńskiej.

Parośla I, tablica pamiątkowa (foto: Wikipedia)

1920. Zaślubiny Polski z Bałtykiem
2026-02-10 | Puck, Puck, pomorskie, 84-100, Polska
10 lutego 1920 r., w Pucku odbyły się symboliczne zaślubiny z morzem, zorganizowane dla uczczenia włączenia Pomorza w granice odrodzonej Polski. Aktu dokonał jeden z najbardziej zasłużonych polskich dowódców, współtwórca Błękitnej Armii gen. Józef Haller.

Obraz Zaślubiny Polski z Bałtykiem autorstwa Wojciecha Kossaka

2004. zmarł: gen. Ryszard Kukliński
2026-02-11 | Tampa, Tampa, FL, United States
Ryszard Kukliński, urodził się 13 lipca 1930 r. w Warszawie, zmarł 10 lutego 2004 roku w Tampie (stan Floryda, USA), pułkownik Ludowego Wojska Polskiego, pośmiertnie awansowany do stopnia generała brygady.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda postanowieniem z dnia 2 września 2016 r. na wniosek Ministra Obrony Narodowej mianował pośmiertnie na stopień generała brygady pułkownika Ryszarda Kuklińskiego.

Od 1947 w służbie wojsk., od 1963 w Sztabie Generalnym, 1976–81 szef Oddziału Planowania Strategicznego; bliski współpracownik W. Jaruzelskiego, oficer łącznikowy w Sztabie Gł. Armii Radzieckiej; od 1970 współpracował z CIA (ps. „Jack Strong”, „Mewa”), przekazując m.in. tajne plany agresji ZSRR na państwa NATO, plan interwencji zbrojnej ZSRR w Polsce 1980 oraz plan wprowadzenia stanu wojennego w Polsce; XI 1981 ewakuowany przez CIA do USA, został doradcą Departamentu Stanu; w PRL skazany 1984 na karę śmierci, 1995 wyrok uchylony, 1997 sprawę umorzono; Wojna z narodem widziana od środka. Rozmowa z byłym płk. dypl. Ryszardem J. Kuklińskim (wyd. poza cenzurą 1987).

7 lutego 2014 roku premierę miał thriller szpiegowski w reżyserii Władysława Pasikowskiego pt. „Jack Strong” z Marcinem Dorocińskim w roli głównej (zobacz zwiastun) opowiadający historię generała.

Źródła:
encyklopedia.pwn.pl,
Andrzej Duda nominował pośmiertnie płk. Ryszarda Kuklińskiego na stopień generała
Wikipedia

1944. Publiczna egzekucja więźniów Pawiaka w odwecie za zamach na Franza Kutscherę
2026-02-11 | Warszawa
11 lutego 1944 roku, w odwecie za wykonanie wyroku na Franzu Kutscherze, Niemcy przeprowadzili publiczną egzekucję więźniów Pawiaka, wieszając 27 osób na balkonach kamienicy przy ulicy Leszno.
Egzekucja miała zastraszyć Warszawiaków i pokazać, że miasto jest w pełni kontrolowane przez Niemców.
