Stowarzyszenie Pamięci i Świadectwa Arthura Bliss Lane

1644. Bitwa pod Ochmatowem
2026-01-30 | Ochmatów
Bitwa pod Ochmatowem – starcie w dniu 30 stycznia 1644 r., w którym hetman Stanisław Koniecpolski wraz z księciem Jeremim Wiśniowieckim pokonali siły tatarskie Tuhaj-beja.
Po otrzymaniu wiadomości o szykowanej przez chana Mehmeda IV Gireja wyprawie na Rzeczpospolitą, hetman Koniecpolski dokonał przemieszczenia swych wojsk (ok. 19 tys. żołnierzy kwarcianych, Kozaków i pocztów prywatnych, 24 działa) w taki sposób, by zabezpieczyć wszystkie możliwe trasy przemarszu armii tatarskiej. Wojska rozstawiono w dwóch rzutach. W pierwszym znalazły się chorągwie lekkiej jazdy, patrolujące granicę państwa. Chorągwie Stanisława Krzeczowskiego pilnowały obszaru od Zaporoża do rzeki Ingulec, chorągwie Zabuskiego strzegły terenów na Niżu (rejon Dniepru za porohami), natomiast chorągwie Ołdakowskiego miały pieczę nad rejonem koło rzeki Tiligul pod Oczakowem. Drugi rzut rozmieszczony był na stałych szlakach tatarskich, około 100 km za pierwszym rzutem i podzielony na trzy dywizje. Pierwsza, dowodzona przez samego hetmana Stanisław Koniecpolski, stanęła w Barze i Winnicy. Druga, pod komendą strażnika koronnego Jana Odrzywolskiego, stanęła w Buzówce, natomiast trzecia pod dowództwem księcia Jeremiego Wiśniowieckiego na Zadnieprzu.
Kiedy Koniecpolski otrzymał wiadomość, że Tuhaj-bej idzie tzw. szlakiem kuczmańskim (albo pobliskim szlakiem czarnym), ściągnął dywizje ku sobie. Dywizja Wiśniowieckiego stanęła w Korsuniu (czyli ok. 80 km od dywizji Odrzywolskiego), natomiast dywizja hetmańska zajęła pozycje w Stawiszczach. Gdy okazało się, że armia tatarska zmierza w kierunku Ochmatowa, dowództwo polskie tam postanowiło skoncentrować swe siły. Po połączeniu z dywizją Odrzywolskiego hetman zajął pozycje dogodne do walki obronnej w okrążeniu. Wojska uszykowano w czterech rzutach. W pierwszym znalazła się straż przednia Odrzywolskiego, w drugim – większość jazdy w dwóch liniach, w trzecim – tabory z piechotą, a w czwartym chorągwie kozackie i dragońskie. Poza strażą przednią Odrzywolskiego całość sił utworzyła czworobok. Tuhaj-bej, który miał ze sobą podobno 20 tysięcy Tatarów, założył na południowym wschodzie od Ochmatowa kosz osłaniany przez stawy i rzeczkę Hirśkyj Tikycz.
Ponieważ Koniecpolski nie odważył się zaatakować nieprzyjaciela przed nadejściem dywizji Wiśniowieckiego, pierwsi rozpoczęli bitwę Tatarzy. Dla ochrony grobli Tuhaj-bej przeprawił przez rzeczkę Hirśkyj Tikycz 6 tys. jazdy – została ona jednak przepędzona przez Odrzywolskiego. Następnie hetman zdobył groblę. W tym czasie nadciągnął Wiśniowiecki i zajął pozycje na polskim lewym skrzydle. Chcąc odciąć Tatarom drogi odwrotu, Wiśniowiecki ruszył na nich z szarżą po lodzie. Tatarzy widząc zamieszanie, jakie zapanowało w polskiej jeździe na skutek zatłoczenia na grobli, postanowili to wykorzystać i wycofać się. Ich odwrót osłaniać miała ariergarda w sile 4 tysięcy ordyńców. Została ona jednak szybko rozbita dzięki uderzeniu husarii, po czym wszystkie siły polskie ruszyły w pościg za uciekającym wrogiem.
W Kiszczeniach zatrzymano ciężką jazdę, a dalszy pościg prowadziła już tylko jazda lekka w sile 5 tys. żołnierzy. Zgrupowaniem pościgowym dowodził komisarz wojska zaporoskiego Mikołaj Zaćwilichowski, który dopadł uciekającą armię Tuhaj-beja podczas przeprawy przez rzekę Siniuchę i częściowo ją rozbił.

Maksymilian Gierymski, Potyczka z Tatarami (1867 r.)Maksymilian Gierymski, Potyczka z Tatarami (1867 r.)Hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski (portret nieznanego autorstwa)Hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski (portret nieznanego autorstwa)

Źródła:

Mała encyklopedia wojskowa, tom 2. Warszawa: Wyd. MON, 1967
Leszek Podhorodecki: Stanisław Koniecpolski ok. 1592–1646. Warszawa: Wyd. MON, 1978

1944. Zamach na Franza Kutscherę
2026-02-01 | Warszawa
Rocznica zamachu na Franza Kutscherę zwanego katem Warszawy, dowódcę SS i policji dystryktu warszawskiego, dokonanego w Alejach Ujazdowskich w Warszawie przez żołnierzy oddziału specjalnego Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej.
Pierwszą, nieudaną próbę przeprowadzenia akcji podjęto 28 stycznia 1944 r. Oddział „Lota”, rozstawiony na stanowiskach w Alejach Ujazdowskich, nie doczekał się jednak przejazdu Kutschery.
Następną akcję zaplanowano na 1 lutego 1944 r. rano. Uczestniczyło w niej 12 osób: 1. Bronisław Pietraszewicz „Lot” – dowódca akcji, 2. Stanisław Huskowski „Ali”, 3. Zdzisław Poradzki „Kruszynka”, 4. Michał Issajewicz „Miś”, 5. Marian Senger „Cichy”, 6. Henryk Humięcki „Olbrzym”, 7. Zbigniew Gęsicki „Juno”, 8. Bronisław Hellwig „Bruno”, 9. Kazimierz Sott „Sokół”, 10. Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”, 11. Elżbieta Dziębowska „Dewajtis”, 12. Anna Szarzyńska-Rewska „Hanka”.
W wyniku akcji na Kutscherę śmierć poniosło czterech jej uczestników. Gęsicki „Juno” i Sott „Sokół”, otoczeni przez Niemców na Moście Kierbedzia, w czasie odprowadzania samochodu do garażu, skoczyli do Wisły, ginąc w jej nurtach. Ciężko ranni Pietraszewicz „Lot” i Senger „Cichy” zmarli kilka dni po zamachu.
Straty niemieckie wyniosły 5 zabitych i 9 rannych.
Niemcy w odwecie za zabicie Kutschery nałożyli na Warszawę 100 mln zł kontrybucji, a dzień po zamachu, 2 lutego 1944 roku w Alejach Ujazdowskich 21, w pobliżu miejsca przeprowadzenia akcji, rozstrzelali 100 zakładników. Była to jedna z ostatnich publicznych egzekucji przed wybuchem Powstania Warszawskiego.
Zobacz także:
https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/polskie-panstwo-podziem/75237,Franz-Kutschera.htmlhttps://dzieje.pl/aktualnosci/rocznica-zamachu-na-kutscherehttps://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/komunikaty/158659,78-rocznica-zamachu-na-Kutschere.html

1593. Bitwa pod Piątkiem
2026-02-02 | Piątek koło Cudnowa
Bitwa pod Piątkiem (2 lutego 1593 r.) – W czasie buntu Kozaków na Ukrainie pod wodzą atamana Krzysztofa Kosińskiego jego oddziały stanęły pod Piątkiem w pobliżu Cudnowa. Przeciw zbuntowanym Kozakom wyruszył wojewoda kijowski ks. Konstanty Ostrogski na czele wojsk prywatnych i pospolitego ruszenia szlachty województw kijowskiego, wołyńskiego i bracławskiego. Początkowo w starciu górę wzięli Kozacy, jednak silne uderzenie jazdy, prowadzone przez samego ks. Ostrogskiego, złamało ich szyki i zmusiło do ucieczki.
W rzezi, która nastąpiła po rozbiciu wojsk kozackich, zginęło ok. 2–3 tys. ludzi. W ręce zwycięzców dostało się 26 armat, chorągwie oraz broń i amunicja. Straty szlachty były bardzo niewielkie. Ataman Kosiński zbiegł.

książę Konstanty Ostrogski

2020. HAŃBA: Depesza Prezydenta RP, A. Dudy do Przewodniczącego ChRL, Xi Jinpinga
2026-02-03 | Warszawa
Źródło:
https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wypowiedzi-prezydenta-rp/inne/art,1291,depesza-do-przewodniczacego-chinskiej-republiki-ludowej.html

1863. Bitwa pod Węgrowem
2026-02-03
Bitwa stoczona 3 lutego 1863 roku pod Węgrowem w czasie powstania styczniowego.
Bitwa pod Węgrowem
Po ataku w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 powstańcom udało się opanować Węgrów i oczyścić go z posterunków wojsk rosyjskich. Polscy dowódcy Władysław Jabłonowski ps. „Genueńczyk” i Jan Matliński ps. „Sokół” założyli w pobliżu miasta obóz wojskowy, w którym zebrało się 3500 powstańców. Zaalarmowany garnizon rosyjski w Siedlcach, postanowił odbić Węgrów. W tym celu wysłano oddział pułkownika Georgija Papaafanasopuło w sile 1000 ludzi z kilkoma armatami. Miasto zostało otoczone kordonem i stanowiło łatwy cel ostrzału (na kościele wywieszono biało-czerwoną flagę). Jedynie śmiały manewr zaczepny wojsk polskich mógł uratować powstańców. W tym celu grupa ok. 1000 kosynierów, dowodzonych przez Władysława Jabłonowskiego, przeprowadziła atak na rosyjskie armaty. Straty polskie wyniosły 150 ludzi, jednak Rosjanie zmuszeni byli odstąpić, co pozwoliło pozostałym oddziałom powstańczym bezpiecznie ewakuować się z miasta. Wiadomość o niespodziewanym zwycięstwie Polaków szybko obiegła europejską opinię publiczną. Dlatego bitwa węgrowska została szeroko upamiętniona w kulturze polskiej, jak i za granicą.

13 marca 1863 r. francuski poeta August Barbier napisał wiersz Atak pod Węgrowem, gdzie porównał atak polskich kosynierów na rosyjskie armaty do heroicznych walk starożytnych Spartan i nazwał tę bitwę Polskimi Termopilami
Polski poeta Cyprian Kamil Norwid w wierszu Vanitas przyrównał nierówną walkę kosynierów do bitwy pod Termopilami:

Grek ma więcej świetnych w dziejach kart
Niż łez… w mogile –
U Polaka tyle Węgrów wart,
Tyle!… co Termopile…

W 1904 r. poetka Maria Konopnicka napisała wiersz Bój pod Węgrowem.
Na pamiątkowym kamieniu na miejscu bitwy widnieją słowa:
Na prochach waszych, z pól polskich kamienia, wznoszą przez pamięć wdzięczne pokolenia.

2019. zmarł: Jan Olszewski
2026-02-07 | Warszawa
7 lutego 2019 roku, mając 88 lat, zmarł Jan Olszewski, były premier (w latach 1991-1992), obrońca opozycjonistów w procesach politycznych w okresie PRL.

1951. Stracony: Zygmunt Szendzielarz ps. "Łupaszko"
2026-02-08
Urodzony 12 III 1910 r. w Stryju (woj. stanisławowskie). Po szkole podchorążych w Różanie i szkole podchorążych kawalerii w Grudziądzu. Przydzielony do 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie. W wojnie obronnej 1939 r. walczył w Wileńskiej Brygadzie Kawalerii.
Pod koniec kwietnia 1947 roku udał się Łupaszko na Śląsk, gdzie schronił się w młynie nieopodal wsi Królowa (obecnie Królowe). Dowództwo polowe nad 6 Brygadą przekazał ppor. Władysławowi Łukasiukowi ps. „Młot”, sobie pozostawił natomiast ogólną komendę. W połowie maja przybył do niego ppłk Antoni Olechnowicz z rozkazem rozwiązania 6 Brygady. „Łupaszko” nie podjął jednak żadnych konkretnych działań. Wobec zagrożenia aresztowaniem wkrótce przeniósł się do Zakopanego. Przez cały czas utrzymywał przez łączników kontakt z 6 Brygadą. Przekazywał „Młotowi” ogólne wytyczne dotyczące dalszej działalności bojowej oraz informował o sytuacji w kraju i rozkazach płynących z komendy Okręgu Wileńskiego AK.
W czerwcu 1948 roku UB rozpracowało i rozbiło Okręg Wileński AK. W rezultacie 30 czerwca 1948 roku w Osielcu pod Jordanowem Szendzielarz został aresztowany. Według relacji kapitana Edmunda Banasikowskiego UB wpadło na trop Szendzielarza, gdy podczas penetracji mieszkania Wandy Minkiewicz przechwyciło kartkę pocztową adresowaną z Poronina. Obława była ściśle utajniona, UB pozornie szukało niezidentyfikowanego góralskiego rozbójnika. Gdy niczego niepodejrzewający Szendzielarz wyszedł przed swoją chatę, został natychmiast otoczony przez funkcjonariuszy bezpieki i aresztowany.
Natychmiast po aresztowaniu, „Łupaszko” został przewieziony do Warszawy i osadzony w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej. Przebywał tam 2,5 roku, do 8 lutego 1951 roku, był torturowany. 23 października 1950 roku rozpoczął się proces byłych członków Okręgu Wileńskiego AK, w którym oskarżonymi byli:
ppłk Antoni Olechnowicz
kpt. Henryk Borowski ps. „Trzmiel”
mjr Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszko”
ppor. Lucjan Minkiewicz ps. „Wiktor”
Lidia Lwow ps. „Lala”
Wanda Minkiewicz ps. „Danka”.
Szendzielarz nie zaprzeczał swojemu udziałowi w podziemiu antykomunistycznym ani nie poprosił o łaskę. Wszyscy, oprócz kobiet, zostali skazani 2 listopada 1950 r. przez sędziego Mieczysława Widaja na wielokrotną karę śmierci. Szendzielarz osiemnastokrotnie.
Wyrok wykonano 8 lutego 1951 roku w więzieniu na Mokotowie. Ciało zostało pochowane w tajemnicy w nieznanym przez lata miejscu.
Spośród jego podkomendnych śmierć ponieśli:
ppor. Zdzisław Badocha ps. „Żelazny” – poległ w Czerninie koło Sztumu 28 czerwca 1946 roku
ppor. Henryk Wieliczko ps. „Lufa” – zamordowany na zamku w Lublinie 14 marca 1949 roku
sanitariuszka Danuta Siedzikówna ps. „Inka” – zamordowana w Gdańsku 28 sierpnia 1946 roku
ppor. Feliks Selmanowicz ps. „Zagończyk” – zamordowany w Gdańsku 28 sierpnia 1946 roku
kpr. Henryk Wojczyński ps. „Mercedes” – zmarł na skutek ran 30 października 1946 roku w Jełguniu

1932. Przyznanie patentu na "Pistolet samoczynny"
2026-02-08
Vis – polski pistolet samopowtarzalny wz.35, konstrukcji Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego oraz Feliksa Modzelewskiego. Pierwotna nazwa pistoletu WiS, utworzona od pierwszych liter nazwisk konstruktorów, została na żądanie Departamentu Uzbrojenia zmieniona na Vis (łac. – siła). Według niektórych źródeł (m.in. czasopisma Guns & Ammo), pistolet ten jest jednym z najlepszych pistoletów wojskowych, jakie kiedykolwiek zostały wyprodukowane.

więcej na: https://pl.wikipedia.org/wiki/Pistolet_Vis_wz._35

1943. Początek rzezi wołyńskiej (mord UPA we wsi Parośla I)
2026-02-09 | Parośla, Parośla I, Ukraina
9 lutego 1943 roku we wsi Parośla I oddział UPA dowodony przez Hryhorija Perehijniaka dokonał mordu na 173 Polakach.
Zbrodnia ta jest uważana za początek rzezi wołyńskiej.

Parośla I, tablica pamiątkowa (foto: Wikipedia)

1920. Zaślubiny Polski z Bałtykiem
2026-02-10 | Puck, Puck, pomorskie, 84-100, Polska
10 lutego 1920 r., w Pucku odbyły się symboliczne zaślubiny z morzem, zorganizowane dla uczczenia włączenia Pomorza w granice odrodzonej Polski. Aktu dokonał jeden z najbardziej zasłużonych polskich dowódców, współtwórca Błękitnej Armii gen. Józef Haller.

Obraz Zaślubiny Polski z Bałtykiem autorstwa Wojciecha Kossaka

2004. zmarł: gen. Ryszard Kukliński
2026-02-11 | Tampa, Tampa, FL, United States
Ryszard Kukliński, urodził się 13 lipca 1930 r. w Warszawie, zmarł 10 lutego 2004 roku w Tampie (stan Floryda, USA), pułkownik Ludowego Wojska Polskiego, pośmiertnie awansowany do stopnia generała brygady.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda postanowieniem z dnia 2 września 2016 r. na wniosek Ministra Obrony Narodowej mianował pośmiertnie na stopień generała brygady pułkownika Ryszarda Kuklińskiego.

Od 1947 w służbie wojsk., od 1963 w Sztabie Generalnym, 1976–81 szef Oddziału Planowania Strategicznego; bliski współpracownik W. Jaruzelskiego, oficer łącznikowy w Sztabie Gł. Armii Radzieckiej; od 1970 współpracował z CIA (ps. „Jack Strong”, „Mewa”), przekazując m.in. tajne plany agresji ZSRR na państwa NATO, plan interwencji zbrojnej ZSRR w Polsce 1980 oraz plan wprowadzenia stanu wojennego w Polsce; XI 1981 ewakuowany przez CIA do USA, został doradcą Departamentu Stanu; w PRL skazany 1984 na karę śmierci, 1995 wyrok uchylony, 1997 sprawę umorzono; Wojna z narodem widziana od środka. Rozmowa z byłym płk. dypl. Ryszardem J. Kuklińskim (wyd. poza cenzurą 1987).

7 lutego 2014 roku premierę miał thriller szpiegowski w reżyserii Władysława Pasikowskiego pt. „Jack Strong” z Marcinem Dorocińskim w roli głównej (zobacz zwiastun) opowiadający historię generała.

Źródła:
encyklopedia.pwn.pl,
Andrzej Duda nominował pośmiertnie płk. Ryszarda Kuklińskiego na stopień generała
Wikipedia

1944. Publiczna egzekucja więźniów Pawiaka w odwecie za zamach na Franza Kutscherę
2026-02-11 | Warszawa
11 lutego 1944 roku, w odwecie za wykonanie wyroku na Franzu Kutscherze, Niemcy przeprowadzili publiczną egzekucję więźniów Pawiaka, wieszając 27 osób na balkonach kamienicy przy ulicy Leszno.
Egzekucja miała zastraszyć Warszawiaków i pokazać, że miasto jest w pełni kontrolowane przez Niemców.

Tybetański Dzień Niepodległości
2026-02-13
13. lutego przypada Tybetański Dzień Niepodległości.
Właśnie wtedy wspominamy dziedzictwo Imperium Tybetańskiego, przywołując tym samym dumne czasy niezależności państwa tybetańskiego i chcąc zapewnić Tybetańczyków, że mają prawo do życia jako wolni obywatele.

1942. Utworzenie AK
2026-02-14
Armia Krajowa (AK) lub Siły Zbrojne w Kraju, kryptonim „PZP” (Polski Związek Powstańczy) – zakonspirowane siły zbrojne Polskiego Państwa Podziemnego w latach II wojny światowej, powstałe z przemianowania Związku Walki Zbrojnej (powstałego w listopadzie 1939) rozkazem Naczelnego Wodza generała broni Władysława Sikorskiego z 14 lutego 1942 roku. Działała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, okupowanej przez Niemcy i ZSRR (po wkroczeniu Armii Czerwonej na terytorium państwa polskiego 4 stycznia 1944). Siły Zbrojne w Kraju były integralną częścią Polskich Sił Zbrojnych, podporządkowaną Naczelnemu Wodzowi.

1831. Bitwa pod Stoczkiem
2026-02-14
Jan Rosen.Bitwa pod Stoczkiem
Bitwa rozegrana 14 lutego 1831 roku pod Stoczkiem Łukowskim między samodzielnym korpusem pod dowództwem Józefa Dwernickiego a częścią (2 pułki) rosyjskiej dywizji strzelców konnych Fiodora Geismara. Bitwa pod Stoczkiem oprócz poprawienia nastrojów w całym Królestwie nie miała znaczenia ani strategicznego, ani taktycznego. O zwycięstwie Polaków zdecydowało zlekceważenie polskiej kawalerii, brak zgrania rosyjskich kolumn, niesprawdzenie warunków terenowych, które zmusiły do natychmiastowego przyjęcia bitwy bez rozwinięcia swych sił. Ukazała się też mała zwrotność i marne wyszkolenie rosyjskiej kawalerii kontrastujące z nieźle wyszkoloną i bardzo dobrze dowodzoną kawalerią polską. W bitwie ukazał się talent dowódczy Dwernickiego, który był jednym z nielicznych (obok m.in. gen. Ignacego Prądzyńskiego) generałów wierzących w zwycięstwo z Rosją. Przygotowania do bitwy i sam jej przebieg: 12 lutego 1831 roku prowadzący swój korpus na Wołyń w celu wywołania tam powstania gen. Józef Dwernicki dowiedział się o obozowiskach rosyjskich w Róży i Łukowie i postanowił je zaatakować z zaskoczenia. Wobec wzięcia do niewoli przez kozaków polskiego żołnierza i wyjawienia przez niego zamiarów Dwernickiego, plan zawiódł. Geismar bez zwłoki skoncentrował swe oddziały i wyruszył do Seroczyna. Dwernicki 13 lutego 1831 roku wyruszył również do Seroczyna, lecz postanowił iść przez Stoczek. Zastał miasto opuszczone i stało się oczywiste, że trzeba szykować się do bitwy. Dwernicki ustawił swoje wojsko na północnym krańcu miasta. 6 szwadronów jazdy blokowało drogę do Seroczyna, drugie tyle stanęło na drodze do Toczysk. Armaty ustawiono w centrum, aby mogły razić w obu kierunkach. Piechota stanęła w czworobokach obok dział, aby chronić je przed atakiem jazdy. Geismar, chcąc okrążyć i zniszczyć doszczętnie polskie wojsko, postanowił zaatakować z dwóch stron. Wysłał gen. Paszkowa z 950 ludźmi oraz 4 działami, by uderzył od strony Seroczyna i związał Polaków walką. Idący od strony Toczysk oddział Geismara z 6 działami miał dobić dywizję Dwernickiego. Z powodu wąskiego leśnego duktu wojsko Paszkowa musiało poruszać się trójkami, a w szyk bojowy rozwijało się już pod ogniem polskich dział. Oddziały stały naprzeciw siebie na niewielkich wzniesieniach, a szarże pod górę rzadko dawały spodziewany efekt. Rozpoczął się pojedynek artyleryjski, jednak polskie 3-funtowe armaty nie miały szans w starciu z 6- i 10-funtowymi działami Rosjan. Straszliwe skutki ognia rosyjskich armat odczuła polska piechota. Aby nie narażać wojska na niepotrzebne straty, gen. Dwernicki rozkazał mjr. Russjanowi zaatakować kolumnę Paszkowa. Dowodzący atakowanym dywizjonem oficer popełnił błąd i zamiast uderzyć ze wzniesienia na pędzących ułanów, rozkazał oddać salwę z karabinów. Przyjęcie szarży w miejscu zaważyło nad losem rosyjskiego dywizjonu. Trakt do Seroczyna był zablokowany przez wysypujący się stamtąd kolejny dywizjon jazdy. Wielu rosyjskich kawalerzystów utopiło się w stawie u brzegów Świdra. Zagładzie Paszkowa Geismar mógł się tylko przyglądać, ponieważ jego siły dopiero rozwijały się w linię bojową. Dwernicki, nie tracąc czasu, rozkazał uderzyć 4 szwadronom jazdy, lecz ogień kartaczy i salwy karabinowe odrzuciły Polaków. Wtedy do walki rzucił się sam Dwernicki, prowadząc oddział krakusów. To wystarczyło do zmiecenia Rosjan. I tak samo jak wcześniej odwrót utrudniał wąski leśny dukt. Kto nie zawrócił konia, ginął od polskiej szabli. Rosjanie uciekali, tratując kanonierów próbujących ratować działa. Bitwa w końcowej fazie przerodziła się w serię potyczek dragonów i kozaków z ułanami, przez których byli otaczani i wycinani. Ułani polscy odegrali istotną rolę w bitwie, ponieważ dzięki swym szybkim i zwinnym koniom, lżejszemu ekwipunkowi i długim lancom mogli łatwiej przełamywać opór ciężkozbrojnych i mało zwrotnych dragonów. Bitwa została opisana przez Antoniego Bogusławskiego w wierszu Pieśń o Starym Wachmistrzu, który poświęcił ułanowi Łabusiowi, uczestnikowi bitwy pod Stoczkiem. Łabuś jest postacią historyczną, był włościaninem z okolic Tarnowa, żołnierzem napoleońskim odznaczonym orderem Virtuti Militari i znał się osobiście z generałem Dwernickim. Walki żołnierza polskiego pod Stoczkiem zostały, po 1990 roku, upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, „STOCZEK 14 II 1831”. Pamięć bitwy pod Stoczkiem jest żywa w polskiej tradycji narodowej. Mówi się o niej m.in. w wierszach Gdy naród do boju Gustawa Ehrenberga i Grzmią pod Stoczkiem armaty Wincentego Pola. Wiersze te funkcjonują jako znane pieśni patriotyczne. Bitwa pod Stoczkiem jest wymieniania wśród 15 najważniejszych wydarzeń Lubelszczyzny, wśród wydarzeń takich, jak unia lubelska.

1947. Stracony: Stanisław Sojczyński ps. "Warszyc"
2026-02-19
Do aresztowania Stanisława Sojczyńskiego doszło 27 czerwca 1946 w Częstochowie. Bezpiece pomógł w tym Henryk Brzóska, który zdradził organizację i rozpoczął współpracę z MBP jako OZI „Żbik”, po tym jak został aresztowany na podstawie zeznań aresztowanego Władysława Janiaka „Wrak”. To on wskazał dom przy ul. Wręczyckiej 11, w którym zakonspirował się „Warszyc”. Wraz z dowódcą ludzie Moczara pojmali też jego sekretarkę, Halinę Pikulską „Ewunię”. W chwili rozbicia w KWP działało dwóch agentów i sześciu informatorów UB.
Następnego dnia MBP zatrzymało adiutanta „Warszyca”, por. Ksawerego Błasiaka „Alberta”, potem szefa wywiadu KWP, Stanisława Żelanowskiego „Nałęcza”. Dzięki przejętym archiwom KWP funkcjonariusze MBP zdołali dotrzeć do komendantów obwodów w Łodzi, Częstochowie, Łasku, Sieradzu i rozbić w dużym stopniu całą organizację. Niedobitki organizacji rozpracował w ciągu kolejnych kilku tygodni Zygmunt Lercel, któremu UB przygotowało dokumenty przedstawiające go jako następcę Sojczyńskiego.
Stanisław Sojczyński wraz z podkomendnymi sądzony był w procesie dowództwa KWP w dniach 9 grudnia – 17 grudnia 1946 przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Łodzi. Przewodniczył sędzia płk Bronisław Ochnio, oskarżali prokuratorzy mjr Czesław Łapiński i mjr Kazimierz Graff. Zapadł wyrok śmierci na dowódcę i jego ośmiu najbliższych żołnierzy KWP.
Kpt. S. Sojczyńskiego i jego 5 podwładnych stracono 19 lutego 1947 w Łodzi, na 3 dni przed ogłoszeniem amnestii. Nie wiadomo, gdzie został pochowany.

1949. Zabity: Henryk Glapiński ps. "Klinga"
2026-02-19
19 II 1947 płatni zdrajcy, pachołki Moskwy zgładzili : Śp. kpt.Henryka Glapińskiego ps „Klinga”. Więźnia „Groß-Rosen”. Króla Powiatu Radomszczańskiego. Żołnierza NOW, AK, Komendanta KWP.
Wieczna Chwała Bohaterom!

1947. Zmarł mjr Józef Kuraś ps. Ogień
2026-02-21
21 lutego 1947 roku mjr Józef Kuras „Ogień” został otoczony przez obławę UB-KBW, która była następstwem zdrady. Nie widząc szansy wyrwania się z okrążenia, ostatnią kulę przeznaczył dla siebie.
Zmarł dwadzieścia minut po północy w szpitalu, 22 lutego 1947 roku.

Józef Kuraś był żołnierz Konfederacji Tatrzańskiej, Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich, dowódca Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica”, walczącego i działającego na Podhalu.

Więcej na https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Kura%C5%9B

1280. Bitwa pod Goźlicami koło Koprzywnicy
2026-02-23 | Goźlice, Goźlice, świętokrzyskie, 27-640
Bitwa pod Goźlicami miała miejsce 23 lutego 1280 roku pod Goźlicami, niedaleko Koprzywnicy. Rycerstwo polskie księcia Leszka Czarnego pobiło wojska księcia halicko-włodzimierskiego Lwa Daniłowicza. Książę ruski, posiłkowany przez Tatarów i innych ruskich książąt, mając 6 tys. wojska, usiłował podbić Małopolskę. W pościg za uciekającymi Rusinami ruszyli ze swoimi oddziałami kasztelan krakowski Warsz, wojewoda krakowski Piotr Bogoria i wojewoda sandomierski Janusz Starża.

[…] Kiedy bowiem na początku walki Polacy wycięli tych, którzy w ruskim wojsku przewodzili pierwszym szeregom, pozostałych barbarzyńców ogarnął nagle za zrządzeniem nieba tak wielki strach, że wszyscy jak szaleni, porzuciwszy broń, rzucili się do ucieczki na wszystkie strony. Tatarzy stawiwszy krótko słaby opór, wnet sami podejmują ucieczkę. Polacy przez wiele mil ścigali uciekających, nielicznych wzięli do niewoli, resztę pozabijali. Zginęło w tej bitwie — jak opowiadają — osiem tysięcy, dwa dostało się do niewoli, zdobyto siedem sztandarów wojskowych. Główny dowódca Lew, uciekając z garstką, która nie znała drogi, wylękły uszedł z życiem.
Jan Długosz, „Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego”

1998. Ratyfikacja konkordatu
2026-02-23
23 lutego 1998 r. Prezydent RP Alesander Kwaśniewski podpisał zgodę na umowę międzynarodową pomiędzy Rzeczpospolitą a Watykanem, która regulującą stosunki między władzą świecką a kościelną.
Jan Paweł II i Aleksander Kwaśniewski

1831. Bitwa o Olszynkę Grochowską
2026-02-24 - 2026-02-25 | Warszawa
24-25 lutego 1831 roku oddziały polskie pod dowództwem generałów Michała Radziwiłła i liczące około 40 tysięcy żołnierzy powstrzymały idącą na Warszawę, 60-tysięczną armię rosyjską.
W wyniku poważnych strat poniesionych w bitwie przez Rosjan dowodzący nimi feldmarszałek Iwan Dybicz uznał, że szturm na Warszawę nie ma szans powodzenia i nakazał odwrót.

Olszynka Grochowska, Czwartacy, Wojciech KossakOlszynka Grochowska, Czwartacy, Wojciech KossakJózef Chłopicki /foto: WikipediaJózef Chłopicki /foto: WikipediaMichał Gedeon Hieronim Radziwiłł, anonimowy portret z XIX wiekuMichał Gedeon Hieronim Radziwiłł, anonimowy portret z XIX wiekuPortrait of Ivan I. Diebitsch-Zabalkansky (1785-1831)Portrait of Ivan I. Diebitsch-Zabalkansky (1785-1831)

1953. Komuniści wykonali wyrok na gen. ️Auguście Emilu Fieldorfie ps. Nil
2026-02-24
Po sfingowanym procesie, w którym przedstawiono wymuszone w śledztwie przez UB zeznania podwładnych gen. Fieldorfa – mjr. Tadeusza Grzmielewskiego „Igora” i płk. Władysława Liniarskiego „Mścisława”, których torturowano, generał Fieldorf został 16 kwietnia 1952 skazany w Sądzie Wojewódzkim dla m.st. Warszawy przez sędzię Marię Gurowską na karę śmierci przez powieszenie. W wydaniu tego wyroku wzięli udział również ławnicy Michał Szymański i Bolesław Malinowski. 20 października 1952 Sąd Najwyższy na posiedzeniu odbywającym się w trybie tajnym, pod nieobecność oskarżonego i jedynie na podstawie nadesłanych dokumentów, w składzie sędziowskim: Emil Merz, Gustaw Auscaler i Igor Andrejew, zatwierdził wyrok. Prośba rodziny o ułaskawienie została odrzucona. Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski.
Alicja Graff, wicedyrektor Departamentu III Generalnej Prokuratury zwróciła się do naczelnika więzienia o „wydanie niezbędnych zarządzeń do wykonania egzekucji”. Wyrok przez powieszenie wykonano 24 lutego 1953 o godz. 15.00 w więzieniu Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej.
Prokurator Witold Gatner moment ten opisał następująco: „Byłem zdenerwowany, napięty. Czułem, że trzęsą mi się nogi. Skazany patrzył mi cały czas w oczy. Stał wyprostowany. Nikt go nie podtrzymywał. Po odczytaniu dokumentów zapytałem skazanego, czy ma jakieś życzenie. Na to odpowiedział: «Proszę powiadomić rodzinę». Oświadczyłem, że rodzina będzie powiadomiona. Zapytałem ponownie, czy jeszcze ma jakieś życzenia. Odpowiedział, że nie. Wówczas powiedziałem: «Zarządzam wykonanie wyroku». Kat i jeden ze strażników zbliżyli się (…). Postawę skazanego określiłbym jako godną. Sprawiał wrażenie bardzo twardego człowieka. Można było wprost podziwiać opanowanie w obliczu tak dramatycznego wydarzenia”.
Miejsce pochówku jego ciała przez wiele lat pozostawało nieznane. W kwietniu 2009 pojawiły się informacje, że pracownikom IPN udało się ustalić lokalizację grobu. Ciało generała spoczywa prawdopodobnie na Powązkach Wojskowych, blisko symbolicznego grobu wystawionego dla uczczenia jego pamięci (kwatera A14-4-4).
W lipcu 1958 Prokuratura Generalna postanowiła umorzyć śledztwo z powodu braku dowodów winy. Decyzją prokuratora generalnego PRL Józefa Żyty z 7 marca 1989 został zrehabilitowany, zmieniono postanowienie, „zarzucanej mu zbrodni nie popełnił”.

więcej na: https://pl.wikipedia.org/wiki/August_Emil_Fieldorf

1981. Wprowadzenie kartek na mięso i wędliny
2026-02-28
28.02.1981 r. – decyzją Rady Ministrów wprowadzone zostały kartki na mięso i wędliny.

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”
2026-03-01
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – polskie święto państwowe obchodzone corocznie 1 marca, poświęcone upamiętnieniu żołnierzy antykomunistycznego i niepodległościowego podziemia.
Nasze artykuły:
Łukasz Ciepliński ps. „Pług”
Podwójnie Wyklęty – kpt. Romuald Rajs ps. Bury
Wyklęty – wspaniały film z przejmującą muzyką

1951. Stracony: Łukasz Ciepliński ps. "Pług"
2026-03-01 | Warszawa
Łukasz Konrad Ciepliński ps. „Pług”, „Ostrowski”, „Ludwik”, „Apk”, „Grzmot”, „Bogdan” (ur. 26 listopada 1913 w Kwilczu, zm. 1 marca 1951 w Warszawie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego (w 2013 r. awansowany pośmiertnie do stopnia pułkownika), żołnierz Organizacji Orła Białego, ZWZ–AK oraz NIE i DSZ, prezes IV Komendy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, kawaler Orderu Orła Białego.
14 października ppłk Łukasz Ciepliński został skazany na 5-krotną karę śmierci oraz 30 lat więzienia (wraz z nim było sądzonych i skazanych na karę śmierci Sr.1099/50 przez WSR na podstawie 86 §1,2 KKWP 7 Dekretu sześciu jego współpracowników: Józef Batory, Franciszek Błażej, Karol Chmiel, Mieczysław Kawalec, Adam Lazarowicz, Józef Rzepka); ława pod przewodnictwem płk. Aleksandra Wareckiego. Przed śmiercią Łukasz Ciepliński powiedział współwięźniowi, że będzie trzymał w ustach medalik i po tym będzie można odnaleźć jego zwłoki. Wyrok śmierci został wykonany 1 marca 1951, Łukasz Ciepliński został zabity strzałem w tył głowy w piwnicy pomieszczeń gospodarczych więzienia UB na Mokotowie w Warszawie. Według współwięźniów wszyscy oskarżeni w procesie zostali straceni tego samego dnia, choć w aktach znajdują się dwie daty: 1 marca i 1 czerwca.
Miejsce pochówku Łukasza Cieplińskiego nie jest znane.

1831. Bitwa pod Kurowem
2026-03-03
Bitwa pod Kurowem odbyła się 3 marca 1831 roku w czasie powstania listopadowego. Rozegrała się między wojskami polskimi a rosyjskimi. Wygrali ją Polacy z jednostek korpusu generała Józefa Dwernickiego.
Bitwa niewiele zmieniła jednak w strategicznym położeniu powstania, nawet w ocenie sytuacji regionu. Główne siły rosyjskie operujące na Lubelszczyźnie wycofywały się, unikając stoczenia walnej bitwy. Nadal stanowiły zagrożenie dla szlaków komunikacyjnych z twierdzą zamojską, pośrednio zagrażały kuźni powstania – Sandomierszczyźnie i zagrażały okrążeniem Warszawy od zachodu. Należało podjąć z nimi walkę, aby myśleć o znaczącej poprawie sytuacji. Dwernicki kontynuował marsz w kierunku Lublina, posuwając się wzdłuż traktu Radom-Lublin. Kreutz opuścił Lublin 4 marca. Dwernicki zajął miasto tego samego dnia.
Na froncie głównym nadal panował zastój. Bitwa miała pewne znaczenie moralne, pokazywała, że z Rosjanami można walczyć i zwyciężać (ofensywa Dwernickiego to pierwszy przemyślany i znaczący zespół działań militarnych po bitwie grochowskiej), aczkolwiek rozbijanie przednich straży to zwycięstwo zbyt małe, by rozbudzić pogrążoną w apatii generalicję.

1940. Uchwała KC WKP(b) o rozstrzelaniu polskich jeńców wojennych
2026-03-05
5 marca 1940 r. Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło uchwałę o rozstrzelaniu polskich jeńców wojennych przebywających w sowieckich obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz polskich więźniów przetrzymywanych przez NKWD na obszarze przedwojennych wschodnich województw RP. W wyniku tej decyzji zgładzono około 22 tys. obywateli polskich.
Jej podstawą było ściśle tajne pismo, które w marcu 1940 r. skierował do Stalina ludowy komisarz spraw wewnętrznych Ławrientij Beria.
Realizację postanowień rozpoczęto 3 kwietnia likwidacją obozu w Kozielsku – 4404 jeńców przewieziono do Katynia i zamordowano strzałami w tył głowy.
Dwa dni później – 5 kwietnia miała miejsce likwidacja obozów w Starobielsku i Ostaszkowie.
Starobielsk: 3896 jeńców zabito w pomieszczeniach NKWD w Charkowie – ciała pogrzebano w Piatichatkach na przedmieściach miasta
Ostaszków: rozstrzelano 6287 jeńców w gmachu NKWD w Kalininie a pochowano w Miednoje.
Poza wymienionymi miejscami wymordowano także około 7300 Polaków przebywających w więzieniach na terenach włączonych do Związku Sowieckiego, w tym:
– 3435 osób na Ukrainie (groby prawdopodobnie w Bykowni pod Kijowem)
– około 3800 osób na Białorusi (groby prawdopodobnie w Kuropatach pod Mińskiem)

Więcej:
https://dzieje.pl/aktualnosci/71-lat-temu-podjeto-decyzje-o-rozstrzelaniu-jencow-polskich

1454. Wcielenie Prus i Pomorza Gdańskiego do Polski
2026-03-06
6 marca 1454 roku król Kazimierz IV Jagiellończyk wydał przywilej inkorporacyjny na mocy, którego Prusy i Pomorze Gdańskie wcielono do Polski.

1945. Aresztowanie gen. Augusta Emila Fieldorfa ps. "Nil" przez NKWD
2026-03-07
7 marca 1945 r. – NKWD aresztowało gen. Augusta Emila Fieldorfa ps. „Nil”.

1949. Zamordowany: mjr Hieronim Dekutowski ps. "Zapora"
2026-03-07 | Więzienie na Rakowieckiej 37 w Warszawie, Rakowiecka 37, Warszawa, mazowieckie, 02-521, Polska
7 III 1949 , g. 19:00, więzienie przy ul Rakowieckiej 37 w Warszawie. Pada strzał. Z rąk komunistów ginie mjr Hieronim Dekutowski „Zapora”.
Major Polskich Sił Zbrojnych, cichociemny, dowódca oddziałów partyzanckich Armii Krajowej, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. W 1988 r. pośmiertnie mianowany pułkownikiem przez władze RP na uchodźstwie.
